Belân Evliyası
Ordu’nun Çatalpınar ilçesinin ve yöresinin buraların fethedildiği ilk zamanların hatıralarını yaşatan erenlerin mezarlarına sahip olduğunu düşünüyoruz. Nitekim ilçede bize bunun böyle olduğunu düşündüren evliya kabirleri vardır. Bunların bazısı önemli ziyaret yerlerindendir. Yörenin ziyaret yerlerinden birisi “BelânEvliyâsı” olarak bilinmektedir. Burada yatan zâtın kim olduğu konusunda elimizde net bir bilgi mevcut değil. Sadece bir tahmin olarak buraya ilk gelen Türklerin atalarından olduğunu söyleyebiliriz.
Çatalpınar’da, kadınların uzun zamanlar boyunca ısrarla uyguladıkları uygulamalardan birisi çocuklarını bu evliyaya götürmektir. Bir çocuk hastalandığında, ona eğer nazar değdiğine inanılıyorsa evliyaya götürülürdü. “Evliyaya götürmek”, “evliyaya gitmek” tabirleri ilçede hâlen yaşar.
Yukarıda ifade ettiğimiz gibi evliyanın kim olduğu belli değildir. Belki Horasan erenlerindendir. Belân Mezarlığı içerisinde bulunan bir yatırdır bu. Bir ara mermerleri yenilenmiş ve kendisine çok güzel bir mezar yapılmıştı. Fakat sonra eskidi ve mermerler kırıldı.
Bu evliyaya nazar evliyası da denir. Ziyaretten önce niyet edilir. Evliya abdestli olarak ziyaret edilir. Evliyaya nazar için gelenler Güney Mahallesi’nde annemin babaannesi olan Cennet Şen’e de uğramış. Rahmetli gelenler için mum dökermiş. Mum suyun içine atılırmış. Bu mum bir çınar ağacının dibine gömülürmüş. Bunun sebeplerinden birisi mum dökülen kişinin çocuğunun uzun ömürlü olmasının istenmesiymiş.
Buraya özellikle psikolojik bir rahatsızlığı olanlar, nazara uğrayanlar gelir. Konuşmayan çocuklar da getirilir. Çocuklar evliyayı ziyaret ânında ağlatılır. Duruma göre evliyaya getirilen çocukların elbiseleri buraya bırakılır.
Bu evliyanın Aliefendioğulları’ndanolduğu da söylenir. Bu evliyanın, Güney Mahallesi’nden Mevlüt Ateş, rüyasında genç bir delikanlı suretinde kabirden çıktığını görmüş.
Belân Evliyası ilçeden oldukça muteber bir ziyaret yeridir. Civar ilçelerden de buraya ziyaretler olur. Evliyaya götürme işlemi şöyle icra edilir:
Evliyaya giden kişi yanında soğan, ekmek gibi azık götürür. Bunu mezarın üzerine bırakır. Ardından iki rekât namaz kılınır. Ardından üç ihlâs okunur. Bunun ardından mezarın etrafı üç kere dönülür. Sonra hastaya mezardan alınan toprak, soğan gibi şeyler yedirilir. Buradan alınan toprak veya diğer azık, evde bulunan inek gibi hayvanlara da yedirilir. Evliyadan dönerken geriye bakılmaz.
Özellikle yeni doğum yapan hayvanlara nazar değesi durumunda da hayvanlar buraya getirilir veya kuyruğundan uzun bir parça koparılıp buraya getirilir.
Ziyaret zamanıgenelde çarşamba ve cumartesi günleri öğleye kadardır. Cuma ve öğleden sonraları evliyaya gidilmez. Cuma günü ziyaret edilmemesinin sebebi evliyanın bu mübarek günde kutsal mekanları ziyaret ettiğine dair bir inanıştır. Bu evliya, ilçedeki diğer evliyalar olan Şıh Süleyman ve Koyun Baba’yla beraber ziyaret edilir. Buna “Üçleme” denir. Bu yüzden “Evliyaya giden üçler.” denir. Önce Belân Evliyası’na gidilir. Belan Mezarlığı’ndaki bu evliyadan ilçenin Camidüzü mevkiinde yer alan Şıh Süleyman’a ve oradan da Koyun Baba’ya varılır. Koyun Baba’ya gidilirken hiçbir yere sapılmaz ve sağa sola bakılmaz. Ayrıca buraya abdestli gitmek gerekir. Kişi, evliyaya üçüncü gidişinde bir tavuk veya horoz keser.Bunu fakire fukaraya verir.
Buraya getirilen çocuklara bazen toprak yedirilir. Bu toprağa “cüher” denir. Bu kelime cevher kelimesinden gelmektedir.Çocukluğumuzda biz de birkaç kere buranın toprağından yemişizdir. Evliyanın mezarında toprak bu yüzden azalmıştır. Ayrıca mezarın üzerinde de bir sürü elbise parçaları, bozuk paralar ve yiyecek artıkları bulunur. Bu durumun çok eski Türk inanışlarıyla bir ilgisi bulunduğu düşünülebilir.
Belân Evliyası’nı ziyaretlerin nazar konusunda insanlara çok iyi geldiği ilçe genelinde çokça anlatılır. Hatta kendisine nazar değdiğini bildiği hâlde buraya başkasının ısrarıyla gidenlerin şifaya kavuştuğu bu konuda en çok rastlanan anlatılardandır. Vücudunda çıban türü yaralar çıkan kimseler de bunun nazardan olduğuna kanaat getirilirse Belân Evliyası’nı ziyaret eder. Bu hususta bazı kimselerin bu ziyaretlerde şifa bulduğu da ilçede anlatılan rivayetler arasındadır.
İlçehalkı zaman zaman Tevek denilen yerdeki bir evliyaya da gidermiş. Koyun Baba’ya daha çok kadınlardan hasta olanlar ve huy tutanlar gidermiş.
*
Evliya’daki Ağaç
Belân Mezarlığı’nda, evliyanın hemen yakınında büyük bir ağaç vardır. Bu bir meşe ağacıdır. Ağacın yanında da eski bir mezar bulunur. Bunun bir evliya mezarı olduğu düşünülür ve ziyaretlerin karın ağrısına iyi geldiğine inanılır. Ziyaretler cumartesi veya çarşamba günü, öğleye kadar yapılır.
Evliyadakibu ağaca ziyaret edenler şifa bulmak niyetiyle dallarına giysilerini, yazmalarını asarlar; buraya çocuk getirilmişse onların eşyası ağacın yanına bırakılır. Bu ağacın kovukların soğan kabukları, hatta para bırakıldığı da olur. Bu bir bakıma ziyaretin karşılığı olarak buraya hediye bırakmak gibidir.
Bu ağacın üzerinde bulunan giysiler yüzünden ağaç bir zamanlar neredeyse görünmez olmuştu. Her tarafına bir şeyler asılmıştı. Bu türden şeylere hiç itibar etmeyenler eskiden bazen gelip bu ağacı temizleyip giderlerdi.
Belan Kabristanlığı içinde Belan Evliyası’ndan başka olarak başka bir evliyanın var olduğu bilinmekteydi. Ancak bu evliyanın kabri bilinmemekteydi. Yakın zamanlarda kabristanlık ağaçlardan ve otlardan arındırılırken bu ağaca sıra geldiğinde çalışanlar oldukça zorlanmışlar. Çalışma esnasında ellerindeki ağaç motorları arıza yapmış. Aynı zamanda ağacı kesmek isteyen iki kişinin de felç geçirdiği hâlen anlatılır. Yaşanan bu hâller sebebiyle o ağacın aslında Belan Kabristanlığı’ndakiikinci evliya olduğu anlaşılmış.
Bu ağaçla ilgili başka bazı inanışlar da ahali arasında hâlâ anlatılır. Buna göre ağacı kesmek istemişler ama başaramamışlar. Hatta bu işi yapmak isteyenlere mezarlıkta kocaman bir yılan görünmüş. Dolayısıyla bu ağacın kesilemeyeceğine dair halk arasında yaygın bir inanış vardır.
Buradaki bilgiler Ordu’nun Çatalpınar ilçesine bağlı Güney Mahallesi’nde yaşayan büyüklerimizden derlenmiştir. Yıllar yılı biriken bu bilgilerin bir kısmına biz de şahitlik ettik. Dolayısıyla ilçenin bu iki evliyasının bir yazıda değerlendirilmesinin uygun olacağını düşündük.
Çok güzel bir çalışma olmuş anlatım da çok akıcı tşkler