Yenilenebilir enerji, enerji depolama sistemleri, güçlü şebeke altyapısı ve nükleer enerji yatırımlarının birlikte planlanması gerektiğini belirten Prof. Dr. Ahmet Karaarslan, Türkiye’nin enerji güvenliğini sağlayabilmesi için 2026-2035 dönemine yönelik kapsamlı bir yol haritası ortaya koydu.
Enerji talebinin her geçen yıl arttığı Türkiye’de enerji arz güvenliği, dışa bağımlılığın azaltılması ve ekonomik büyümenin sürdürülebilirliği tartışmaların merkezinde yer alırken, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ahmet Karaarslan, Türkiye’nin enerji dönüşümüne ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu.
“Türkiye’nin Enerjide Dönüşüm Rotası: Dört Ayaklı Stratejinin Geleceği” başlıklı çalışmasında Karaarslan, Türkiye’nin enerji alanında karşı karşıya olduğu temel sorunların yalnızca yeni santraller kurularak çözülemeyeceğini belirterek, yenilenebilir enerji, enerji depolama sistemleri, enerji altyapısı ve nükleer enerjinin birlikte planlanması gerektiğini ifade etti.
Karaarslan’a göre Türkiye, bu dört başlığı eş zamanlı ve koordineli şekilde hayata geçirebilirse yalnızca enerji krizlerinin etkilerini azaltmakla kalmayacak, aynı zamanda ekonomik istikrarın uzun vadeli temellerini de güçlendirecek.
Yenilenebilir enerji Türkiye’nin en önemli avantajlarından biri
Türkiye’nin güneş ve rüzgâr enerjisi potansiyelinin birçok Avrupa ülkesinden daha yüksek olduğunu belirten Karaarslan, son yıllarda kurulu güneş enerjisi kapasitesindeki artışın bunu açık şekilde ortaya koyduğunu ifade etti.
Ancak mevcut büyüme hızının enerji talebindeki artışı yakalamakta zorlandığını belirten Karaarslan, yenilenebilir enerji yatırımlarının yalnızca kurulu güç artışı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.
Karaarslan, Güneş Enerji Sistemleri (GES), Hidroelektrik Enerji Sistemleri (HES), Jeotermal Enerji Sistemleri (JES), Rüzgâr Enerji Sistemleri (RES) ile Yeşil, Mavi ve Gri Hidrojen teknolojilerinin, yalnızca yeni kapasite oluşturma amacıyla değil, altyapısı güçlendirilmiş şebekeye entegre edilebilecek üretim kaynakları olarak planlanması gerektiğini kaydetti.
Bu kapsamda lisans süreçlerinin sadeleştirilmesi gerektiğini belirten Karaarslan, bölgesel enerji yoğunluk haritalarına göre yeni izin modellerinin geliştirilmesini önerdi.
Yenilenebilir enerji sistemlerinin en yüksek üretime ulaştığı saatlerde ortaya çıkan fazla elektriğin depolanmasına yönelik yatırımların artırılması gerektiğini belirten Karaarslan, bu yaklaşımın yalnızca güneş ve rüzgâr enerjisi için değil, nükleer enerji ve fosil dışındaki diğer baz yük kaynakları açısından da önem taşıdığını ifade etti.
Karaarslan, yenilenebilir enerjinin Türkiye’nin ekonomik kırılganlıklarına karşı en düşük maliyetli ve en güvenilir araçlardan biri olduğunu ancak tek başına yeterli olmayacağını vurguladı.
Enerji dönüşümünde en az konuşulan konu: Şebeke altyapısı
Prof. Dr. Ahmet Karaarslan’ın dikkat çektiği ikinci başlık ise enerji iletim ve dağıtım altyapısı oldu.
Türkiye’de uzun yıllardır enerji politikalarının daha çok kurulu güç artışı üzerinden tartışıldığını belirten Karaarslan, elektriğin taşınmasını sağlayan altyapının aynı ölçüde gündeme gelmediğini söyledi.
Özellikle İç Anadolu-Ege hattında yeni GES, RES, HES ve JES yatırımlarının şebekeye bağlanmasında çeşitli sorunlar yaşandığını belirten Karaarslan, mevcut iletim hatlarının birçok bölgede doluluk seviyesine ulaştığını ifade etti.
İletim sistemlerinin esnek ve çift yönlü enerji akışına uygun kapasiteye sahip olmadığını belirten Karaarslan, bu nedenle üretilen elektriğin her zaman verimli şekilde sisteme aktarılamadığını söyledi.
“Üretiyoruz ama verimli taşıyamıyoruz” değerlendirmesinde bulunan Karaarslan, enerji dönüşümünün başarısının yalnızca yeni üretim tesislerine değil, güçlü iletim altyapısına da bağlı olduğunu ifade etti.
Bu kapsamda TEİAŞ bünyesinde uzun vadeli kapasite geliştirme programlarının oluşturulmasını öneren Karaarslan, yeşil tahviller ve kamu-özel ortaklığı modellerinin finansman kaynağı olarak değerlendirilebileceğini belirtti.
Akıllı şebeke (Smart Grid) uygulamalarının ülke genelinde yaygınlaştırılması gerektiğini ifade eden Karaarslan, dağıtım şirketlerinde dijital takip sistemleri ve otomasyon teknolojileri kullanılarak kayıp-kaçak oranlarının düşürülmesi gerektiğini söyledi.
Tüketicilerin kendi enerjilerini üretebildiği modellerin desteklenmesini öneren Karaarslan, özellikle sanayi bölgelerinde mikro şebekeler ve enerji adaları oluşturulmasının enerji yönetiminde yeni bir dönemin kapısını açabileceğini kaydetti.
Depolama sistemleri olmadan enerji dönüşümü tamamlanamaz
Karaarslan’a göre Türkiye’nin yenilenebilir enerji alanındaki büyümesinin önündeki en büyük engellerden biri anlık üretim dalgalanmaları ve pik talep dönemleri.
Bu sorunun çözümünün enerji depolama sistemlerinden geçtiğini belirten Karaarslan, batarya depolama sistemleri, yerli batarya kümeleri, hidro-pompaj depolama tesisleri, ısı depolama sistemleri ve hidrojen teknolojilerinin enerji dönüşümünün temel unsurları arasında yer aldığını ifade etti.
Sodyum ve lityum-iyon tabanlı batarya teknolojilerinin yaygınlaştırılması gerektiğini belirten Karaarslan, organize sanayi bölgelerinin mini enerji depolama merkezlerine dönüştürülmesini önerdi.
Yeni kurulacak GES ve RES projelerinde belirli oranlarda depolama kapasitesinin zorunlu hale getirilebileceğini ifade eden Karaarslan, örnek olarak 1 MW’lık bir GES veya RES yatırımına karşılık yüzde 25 oranında birincil ve ikincil depolama kapasitesi planlanabileceğini söyledi.
Türkiye açısından en büyük potansiyellerden birinin hidro-pompaj depolama sistemleri olduğunu belirten Karaarslan, barajlar arasında veya yüksek rakımlı bölgelere su transferi yoluyla çalışan bu sistemlerin dev batarya görevi görebileceğini ifade etti.
Karadeniz, Marmara, Konya ve Erzurum koridorlarının Yeşil, Mavi ve Gri Hidrojen uygulamaları açısından pilot bölge olarak değerlendirilebileceğini belirten Karaarslan, hidrojen teknolojilerinin enerji sistemine entegrasyonunun önemine dikkat çekti.
“Depolama yoksa yenilenebilir enerji yalnızca gündüz çalışır; depolama varsa bir ülkeyi ayakta tutar” değerlendirmesinde bulundu.
Nükleer enerji baz yük kaynağı olarak öne çıkıyor
Prof. Dr. Ahmet Karaarslan’ın değerlendirmesinde yer verdiği dördüncü başlık ise nükleer enerji oldu. Karaarslan, kamuoyunda zaman zaman yenilenebilir enerji ile nükleer enerjinin birbirinin alternatifi gibi gösterildiğini ancak bu yaklaşımın doğru olmadığını belirtti.
Nükleer enerjinin yenilenebilir enerjiye rakip değil, tam tersine onu tamamlayan bir kaynak olduğunu ifade eden Karaarslan, güneş ve rüzgâr gibi kaynaklarda yaşanan üretim dalgalanmalarının dengelenebilmesi için sürekli üretim yapabilen baz yük kaynaklarına ihtiyaç duyulduğunu söyledi.
Karaarslan’a göre nükleer enerji bu noktada karbon emisyonu düşük, kesintisiz üretim yapabilen ve sanayinin ihtiyaç duyduğu sürekli enerji arzını sağlayabilen stratejik bir seçenek olarak öne çıkıyor.
Nükleer enerjinin avantajları arasında düşük karbon emisyonu, sürekli enerji üretimi, dışa bağımlı doğalgaz kullanımını azaltma potansiyeli ve sanayiye 7 gün 24 saat enerji sağlayabilmesi yer alıyor.
Bununla birlikte nükleer enerji yatırımlarının bazı riskleri de beraberinde getirdiğini belirten Karaarslan, dış teknoloji bağımlılığı, atık yönetimi, kurumsal şeffaflık eksikliği ve uzun yatırım geri dönüş sürelerinin dikkate alınması gereken başlıklar arasında bulunduğunu ifade etti.
Dış teknoloji bağımlılığının zaman içerisinde azaltılabileceğini belirten Karaarslan, atık yönetimi konusunda da teknolojik gelişmeler ve yeni uygulamalarla çözüm yollarının geliştirilmeye devam edildiğini söyledi.
Ancak Türkiye’nin nükleer enerji alanında yalnızca santral sahibi olmasının yeterli olmayacağını belirten Karaarslan, yerlileşmenin açık ve bağlayıcı bir takvime bağlanması gerektiğini ifade etti.
Reaktör işletmeciliğinde, yakıt döngüsü süreçlerinde ve güvenlik teknolojilerinde yerli kapasitenin artırılmasının kritik önem taşıdığını vurgulayan Karaarslan, yerli payının artırılamaması durumunda nükleer enerjinin stratejik bağımsızlık yerine yeni bir stratejik bağımlılık alanı oluşturabileceğini kaydetti.
Dört ayaklı model Türkiye’ye ne kazandıracak?
Prof. Dr. Ahmet Karaarslan’a göre yenilenebilir enerji, enerji depolama sistemleri, güçlü enerji altyapısı ve nükleer enerjiden oluşan dört ayaklı modelin hayata geçirilmesi halinde Türkiye enerji alanında önemli kazanımlar elde edebilir.
Bu model sayesinde enerji ithalatına olan bağımlılığın ciddi ölçüde azaltılabileceğini belirten Karaarslan, enerji maliyetlerinin daha öngörülebilir hale gelebileceğini söyledi.
Elektrik fiyatlarında yaşanan dalgalanmaların azaltılmasının hem sanayi hem de hane halkı açısından önemli sonuçlar doğuracağını belirten Karaarslan, enerji güvenliğinin güçlenmesinin yatırım ortamına da doğrudan katkı sağlayacağını ifade etti.
Sanayi yatırımları açısından kesintisiz ve güvenilir enerji altyapısının kritik öneme sahip olduğunu belirten Karaarslan, dört ayaklı modelin bu açıdan da önemli avantajlar sağlayacağını dile getirdi.
Karbon emisyonlarının azaltılmasıyla birlikte Avrupa Birliği Yeşil Mutabakat sürecine uyumun hızlanacağını belirten Karaarslan, ihracat yapan sektörlerin de bu dönüşümden olumlu etkileneceğini söyledi.
Enerji arz kesintisi riskinin minimum seviyeye düşürülebileceğini ifade eden Karaarslan, enerji güvenliği ile ekonomik güvenliğin artık birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini belirtti.
Karaarslan, Türkiye’nin büyüyen enerji talebini karşılayabilecek en rasyonel formülün “Yenilenebilir Enerji + Depolama + Güçlü Şebeke + Nükleer Baz Yük” modeli olduğunu ifade etti.
2026-2035 dönemine ilişkin yedi maddelik yol haritası
Prof. Dr. Ahmet Karaarslan, enerji dönüşümünün yalnızca genel hedeflerle değil somut adımlarla desteklenmesi gerektiğini belirterek 2026-2035 dönemine ilişkin yedi maddelik bir strateji önerisi de ortaya koydu.
Karaarslan’ın ilk önerisi yıllık güneş ve rüzgâr kurulumlarının artırılması oldu. Buna göre Türkiye’nin enerji talebindeki büyümeyi karşılayabilmesi için her yıl 6 ila 8 GW arasında GES, 3 ila 4 GW arasında ise RES kurulumu gerçekleştirmesi gerekiyor.
İkinci öneri ise TEİAŞ bünyesinde uzun vadeli kapasite artırımı fonu oluşturulması oldu. Karaarslan, enerji dönüşümünün görünmeyen ancak en kritik alanının iletim altyapısı olduğunu belirterek enerji geçişinin gerçek odak noktasının şebeke yatırımları olduğunu ifade etti.
Üçüncü başlık enerji depolama kapasitesi oldu. Karaarslan, Türkiye’nin batarya depolama kapasitesinin en az 15 GW seviyesine çıkarılması gerektiğini söyledi.
Bu depolama yatırımlarının yalnızca belirli bölgelerde değil, sanayi bölgeleriyle birlikte RES, JES, HES ve GES sahalarıyla entegre şekilde planlanması gerektiğini belirtti.
Bu noktada özellikle ikincil batarya uygulamalarına dikkat çeken Karaarslan, kullanım ömrünü tamamlayan elektrikli araç bataryalarının daha düşük güç gerektiren sabit enerji depolama sistemlerinde yeniden kullanılabileceğini ifade etti.
Elektrikli araç bataryalarının ikinci kez değerlendirilmesinin hem ekonomik hem de çevresel açıdan önemli bir fırsat oluşturduğunu belirten Karaarslan, bu uygulamanın Türkiye açısından devrim niteliğinde sonuçlar doğurabileceğini kaydetti.
Dördüncü stratejik öneri hidro-pompaj depolama sistemleri oldu.
Karaarslan, Türkiye’nin coğrafi yapısının hidro-pompaj depolama projeleri açısından önemli avantajlar sunduğunu belirterek büyük ölçekli projelerin başlatılması gerektiğini ifade etti.
Beşinci öneri nükleer teknoloji transferi ve yerelleşme planının 10 yıllık bir takvime bağlanması oldu.
Karaarslan, yalnızca santral kurmanın yeterli olmadığını, aynı zamanda bilgi üretimi, teknoloji transferi ve yerli insan kaynağının geliştirilmesinin de hedeflenmesi gerektiğini söyledi.
Altıncı başlık hidrojen teknolojileri oldu.
Yeşil, Mavi ve Gri Hidrojen alanında pilot bölgelerin oluşturulmasını öneren Karaarslan, 2028 yılından itibaren sanayi sektöründe düşük karışımlı hidrojen kullanımının desteklenebileceğini ifade etti.
Yedinci ve son öneri ise Ulusal Enerji Enstitüsü kurulması oldu.
Karaarslan, enerji dönüşümünün tek bir kurumun ya da tek bir bakanlığın yönetebileceği kadar dar kapsamlı bir süreç olmadığını belirterek uzmanlık ve süreklilik gerektiren bir yapıya ihtiyaç duyulduğunu söyledi.
Bu nedenle yenilenebilir enerji, depolama sistemleri, hidrojen teknolojileri, nükleer enerji ve enerji altyapısına ilişkin bütün süreçleri aynı çatı altında değerlendirebilecek bir Ulusal Enerji Enstitüsü kurulmasını önerdi.
Ayrıca akademik dünyanın da enerji politikalarının oluşturulması sürecine daha fazla dahil edilmesi gerektiğini belirten Karaarslan, üniversitelerde yürütülen çalışmaların desteklenmesinin önemine dikkat çekti.
Türkiye’nin Enerjide Yeni Yüzyılı Başlayabilir
Prof. Dr. Ahmet Karaarslan, değerlendirmesinin sonunda Türkiye’nin sahip olduğu yenilenebilir enerji potansiyeli, gelişen teknoloji altyapısı ve coğrafi avantajları sayesinde enerji krizlerine mahkûm olmadığını belirtti.
Türkiye’nin enerji alanında önemli fırsatlara sahip olduğunu ifade eden Karaarslan, şebeke yatırımlarının hızlandırılması, depolama kapasitesinin artırılması, Yeşil-Mavi-Gri hidrojen pilot bölgelerinin oluşturulması, hidro-pompaj depolama projelerinin hayata geçirilmesi ve nükleer enerjinin stratejik, planlı ve şeffaf bir anlayışla geliştirilmesi halinde enerji sektörünün ekonomik kalkınmayı destekleyen daha güçlü bir yapıya kavuşabileceğini söyledi.
Enerji politikalarının yalnızca elektrik üretimiyle sınırlı olmadığını vurgulayan Karaarslan, enerji arz güvenliği, ekonomik bağımsızlık, sanayi rekabetçiliği ve toplumsal refahın birbiriyle doğrudan bağlantılı olduğunu ifade etti.
Karaarslan, yenilenebilir enerji, depolama sistemleri, güçlü şebeke altyapısı ve nükleer enerjiyi aynı çatı altında buluşturan dört ayaklı modelin; dışa bağımlılığın azaltılması, enerji arz güvenliğinin güçlendirilmesi ve Türkiye’nin uzun vadeli enerji hedeflerine ulaşması açısından önemli bir yol haritası sunduğunu belirtti.
"Enerji artık bir zafiyet değil; ekonomik bağımsızlık ve refahın motoru olabilir" değerlendirmesinde bulunan Karaarslan, önerdiği dört ayaklı modelin bu dönüşümün temelini oluşturduğunu kaydetti.
