Afyonkarahisar toprakları, tarih boyunca sadece bir yerleşim yeri değil, Anadolu’ya hükmetmek isteyen her gücün mutlaka elinde tutması gereken bir anahtar konumunda oldu. Bu toprakların yazılı serüveni, Anadolu’nun en eski sahiplerinden olan Hitit İmparatorluğu ile başlıyor. Hititlerden sonra bölge sırasıyla Friglerin ve Lidyalıların egemenliğine girdi. Ancak M.Ö. 6. yüzyılda Perslerin tüm Anadolu’yu istila etmesiyle birlikte Afyon, dev bir imparatorluğun parçası haline geldi.
Makedon Krallığı’ndan Roma’ya Geçiş
Dünya tarihini değiştiren Büyük İskender’in sahneye çıkışıyla Makedonya İmparatorluğu’na katılan Afyon toprakları, İskender’in genç yaştaki ölümüyle büyük bir kargaşaya sürüklendi. İskender’in generalleri bölgeyi paylaşmak için birbiriyle savaşa girince, topraklar Selevkos ve Bergama Krallığı arasında el değiştirdi. Roma İmparatoru 1. Konstantin zamanında ise bölge tamamen Roma’ya bağlandı. Roma’nın ikiye bölünmesiyle birlikte Bizans (Doğu Roma) döneminin başladığı Afyon’da, 5. yüzyılda Sasaniler ile yapılan kanlı savaşlar tarihe not düşüldü.
İslam Orduları ve Battal Gazi Efsanesi
7. yüzyılda İslamiyet’in birleştirdiği Arap orduları, Bizans’ın başkenti İstanbul’u fethetmek için yola çıktıklarında yolları Afyonkarahisar’dan geçti. 739 yılında şehrin kapılarına kadar dayanan Arap birlikleri ile Bizanslılar arasında büyük çarpışmalar yaşandı. Bugün dahi halkın belleğinde yaşayan Battal Gazi, işte bu savaşlar sırasında Afyon topraklarında şehit düşerek kentin manevi tarihinde derin bir iz bıraktı.
1071 Sonrası Türk Mührü
Malazgirt Zaferi’nin ardından Anadolu’nun kapıları Türklere tamamen açıldı. Kutalmışoğlu Süleyman Şah komutasındaki Türk akıncıları, Batı Anadolu ile birlikte Afyonkarahisar’ı da fethederek şehre ilk Türk mührünü vurdu. Her ne kadar Haçlı Seferleri sırasında bölge kısa süreliğine el değiştirse de Selçuklu Sultanı Alaaddin Keykubat, şehre bugünkü ruhunu kazandıran isim oldu. Keykubat, kenti baştan aşağı onartıp heybetli kalesini yeniden düzenleterek bölgeyi bir Selçuklu merkezi yaptı.
Germiyanoğulları’ndan Osmanlı’ya Miras
13. yüzyılın sonlarında Germiyanoğulları Beyliği’nin kontrolüne giren şehir, 1390 yılında Yıldırım Beyazıt tarafından Osmanlı topraklarına katıldı. 1402’deki Ankara Savaşı sonrası Timur’un bölgeyi tekrar Germiyanoğulları’na vermesiyle kısa bir ara dönem yaşansa da, 2. Yakup’un vefatıyla Afyon tamamen ve kalıcı olarak Osmanlı mülkü oldu. O dönemde "Karahisar-ı Sahip" adıyla anılan şehir, imparatorluğun en kritik 14 sancağından biri haline getirilerek merkezi bir konuma yerleştirildi.
Kurtuluşun Simgesi: Kocatepe ve Büyük Taarruz
Şehrin en karanlık günleri hiç şüphesiz 1921 yılındaki Yunan işgaliyle başladı. Yaklaşık 14 ay süren bu acı dolu işgal dönemi, 27 Ağustos 1922’de Türk ordusunun süngüleri ve Mustafa Kemal Paşa’nın Kocatepe’den verdiği emirle sona erdi. Büyük Taarruz’un en çetin savaşlarına ev sahipliği yapan Afyonkarahisar, düşman birliklerinin yok edildiği ve Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerinin atıldığı bir zafer anıtı olarak tarihteki yerini perçinledi.
